Winst- en verliesrekening uitgelegd: zo krijg je grip op je cijfers

Hoeveel houd je als ondernemer nu écht over? Dat zie je niet alleen aan het saldo op je rekening.

Een winst- en verliesrekening laat zien hoeveel je bedrijf heeft verdiend, welke kosten je hebt gemaakt en of je uiteindelijk winst of verlies draait. Daarom is het een van de belangrijkste financiële overzichten van je onderneming.

Toch kijken veel zzp’ers er pas naar tijdens de belastingaangifte. Zonde, want juist dit overzicht helpt je om betere zakelijke keuzes te maken. 

In dit artikel lees je: 

• wat een winst- en verliesrekening is; 
• welke onderdelen erin staan; 
• hoe je het overzicht leest; 
• en hoe je het gebruikt om slimmer te ondernemen. 

Wat is een winst- en verliesrekening?

Een winst- en verliesrekening is een overzicht van alle opbrengsten en kosten van je bedrijf over een bepaalde periode. Meestal is dat een jaar.

Daarmee zie je direct: 

• hoeveel omzet je hebt gemaakt; 
• hoeveel kosten je hebt gehad; 
• en hoeveel winst er uiteindelijk overblijft. 

De winst- en verliesrekening wordt ook wel: 

• resultatenrekening; 
• of exploitatierekening genoemd. 

Voor je belastingaangifte heb je dit overzicht nodig. Maar ook voor jezelf is het waardevol. Je ziet namelijk veel sneller waar geld binnenkomt én waar het verdwijnt. 

Wat staat er in een winst- en verliesrekening?

Een winst- en verliesrekening bestaat grofweg uit twee onderdelen: 

• opbrengsten; 
• en kosten. 

Opbrengsten 

Aan de opbrengstenkant staat alles wat je bedrijf oplevert. 

Denk bijvoorbeeld aan: 

• omzet uit opdrachten; 
• verkoop van producten; 
• ontvangen rente; 
• of andere inkomsten. 

Meestal werk je hier met bedragen exclusief btw. 

Kosten 

Aan de kostenkant staan alle zakelijke uitgaven die je maakt om je bedrijf draaiende te houden. 

Bijvoorbeeld: 

• software; 
• telefoon- en internetkosten; 
• verzekeringen; 
• marketing; 
• autokosten; 
• of representatiekosten. 

Ook afschrijvingen vallen hieronder. 

Wat zijn afschrijvingen?

Koop je een bedrijfsmiddel dat meerdere jaren meegaat, zoals een laptop of camera? Dan trek je die kosten meestal niet in één keer af.

In plaats daarvan schrijf je het bedrag verspreid over meerdere jaren af. 

Dat heet afschrijven. 

Koop je bijvoorbeeld een laptop van € 1.500 die je vijf jaar gebruikt? Dan neem je ieder jaar een deel van die kosten op in je winst- en verliesrekening.

Voorbeeld van een winst- en verliesrekening

Een simpele winst- en verliesrekening van een zzp’er kan er zo uitzien:  

Het bedrag onderaan de streep laat zien hoeveel winst je onderneming heeft gemaakt vóór belastingen. 

Hoe lees je een winst- en verliesrekening?

Veel ondernemers kijken alleen naar de uiteindelijke winst. Maar juist de details vertellen vaak het interessante verhaal. 

Stijgt je omzet bijvoorbeeld hard, terwijl je kosten net zo snel meegroeien? Dan levert harder werken mogelijk minder op dan je denkt. 

Of misschien zie je dat: 

• marketingkosten elk jaar stijgen; 
• je autokosten veel hoger uitvallen dan verwacht; 
• of bepaalde opdrachten juist opvallend winstgevend zijn. 

Een winst- en verliesrekening helpt dus niet alleen bij terugkijken, maar ook bij betere keuzes voor de toekomst. 

Categorale of functionele indeling: wat is het verschil?

Bij grotere bedrijven kom je soms verschillende modellen tegen voor de winst- en verliesrekening. 

De bekendste zijn: 

• het categorale model; 
• en het functionele model. 

Categorale model 

Bij het categorale model groepeer je kosten per soort. 

Dus bijvoorbeeld: 

• huisvestingskosten; 
• marketingkosten; 
• personeelskosten; 
• of autokosten. 

Dit model gebruiken de meeste zzp’ers en kleine ondernemers. 

Functionele model 

Bij het functionele model groepeer je kosten per functie binnen het bedrijf. 

Bijvoorbeeld: 

• verkoop; 
• administratie; 
• productie; 
• of distributie. 

Dit zie je vaker bij grotere organisaties met meerdere afdelingen. 

Vergelijk meerdere jaren met elkaar

Een losse winst- en verliesrekening zegt iets over één periode. Maar de echte inzichten ontstaan vaak pas als je meerdere jaren naast elkaar legt.

Dan zie je bijvoorbeeld: 

• of je omzet structureel groeit; 
• welke kosten harder stijgen dan verwacht; 
• en of je winstgevendheid verbetert. 

Juist die trends helpen om betere beslissingen te nemen. 

Vergelijk je cijfers met je begroting

Heb je eerder een begroting gemaakt in je ondernemingsplan? Dan is het slim om die naast je winst- en verliesrekening te leggen.

Klopt je verwachting nog met de praktijk? 

Misschien: 

• vallen je kosten hoger uit; 
• duurt klantgroei langer; 
• of blijkt je uurtarief juist te laag. 

Dat soort inzichten zijn waardevol als je wilt groeien of nieuwe plannen maakt.