Schijnzelfstandigheid voorkomen als zzp’er

Bij schijnzelfstandigheid werk je op papier als zzp’er, terwijl de samenwerking in de praktijk kenmerken van loondienst heeft.

Niet de titel van je overeenkomst, maar de volledige manier waarop je samenwerkt is bepalend. Opdrachtgever en opdrachtnemer zijn samen verantwoordelijk voor een juiste beoordeling.

In het kort

Er bestaat geen afzonderlijke test waarmee één kenmerk bepaalt of je zelfstandig bent. De duur van de opdracht, aansturing, inbedding, ondernemersrisico en manier waarop je je op de markt gedraagt, worden in samenhang beoordeeld.

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium beëindigd. De Belastingdienst controleert arbeidsrelaties weer volgens de normale regels. In 2026 kunnen bij schijnzelfstandigheid correcties, naheffingen en onder omstandigheden vergrijpboetes volgen.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand wordt behandeld als zelfstandige, terwijl er juridisch gezien mogelijk een arbeidsovereenkomst bestaat.

Voor een arbeidsovereenkomst zijn in de kern drie elementen belangrijk: persoonlijke arbeid, loon en werken in dienst van de opdrachtgever.

Vooral dat laatste element vraagt om een brede beoordeling. Een opdrachtgever mag uiteraard afspraken maken over het gewenste resultaat. Het risico ontstaat wanneer diegene ook structureel bepaalt hoe, wanneer en binnen welke organisatorische verhoudingen je werkt.

Welke criteria tellen mee?

De beoordeling volgt de feiten en omstandigheden uit het Deliveroo-arrest.

Er wordt onder meer gekeken naar de aard en duur van het werk, wie de werkzaamheden en werktijden bepaalt, je plaats binnen de organisatie, de verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren en de manier waarop afspraken en betalingen zijn geregeld.

Daarnaast tellen ondernemersrisico en commercieel gedrag mee. Denk aan investeren, zelf klanten zoeken, onderhandelen over tarieven, aansprakelijk zijn voor fouten en zichtbaar als ondernemer optreden.

Geen enkel criterium geeft op zichzelf de doorslag. De factoren moeten gezamenlijk worden gewogen.

Is inbedding doorslaggevend?

Inbedding speelt een belangrijke rol, maar is niet automatisch beslissend.

Het risico neemt toe wanneer je langdurig hetzelfde werk doet als werknemers, meedraait in vaste roosters, leiding krijgt van een manager en nauwelijks een eigen positie of resultaatverantwoordelijkheid hebt.

Ook werk dat onderdeel is van de normale bedrijfsactiviteiten kan zelfstandig worden uitgevoerd. Dan moeten andere kenmerken, zoals zelfstandige uitvoering, eigen risico en ondernemerschap, daar voldoende tegenover staan.

Ben je met één opdrachtgever schijnzelfstandig?

Nee. Er geldt geen verplicht minimumaantal opdrachtgevers.

Eén grote opdrachtgever kan passen bij zelfstandig ondernemerschap, bijvoorbeeld bij een tijdelijk specialistisch project. Financiële afhankelijkheid en een zeer langdurige samenwerking kunnen het risico wel verhogen.

Lees de uitgebreide uitleg over hoeveel opdrachtgevers je als zzp’er nodig hebt.

Voorbeelden van mogelijke schijnzelfstandigheid

Een samenwerking kan op loondienst gaan lijken wanneer je langdurig volgens een vast werknemersrooster werkt, verlof moet aanvragen, geen eigen tarief kunt bepalen en precies dezelfde instructies krijgt als werknemers.

Ook weinig ondernemersrisico, doorbetaling zonder resultaatverantwoordelijkheid en een verbod om voor anderen te werken kunnen meewegen.

Een zelfstandig afgebakend project, een eigen prijs, vrijheid in uitvoering en aansprakelijkheid voor het resultaat wijzen eerder op ondernemerschap. Ook dan blijft de volledige praktijk bepalend.

Wat zijn de gevolgen?

Stelt de Belastingdienst vast dat een opdracht voor de loonheffingen als loondienst moet worden behandeld? Dan kan de opdrachtgever correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen krijgen.

Vanaf 2026 kan de Belastingdienst ook vergrijpboetes opleggen wanneer aan de voorwaarden daarvoor is voldaan. In 2026 worden nog geen verzuimboetes opgelegd.

Voor de werkende kan de fiscale behandeling van de inkomsten veranderen. Mogelijk bestaat dan geen recht op ondernemersregelingen voor deze inkomsten. Ook kunnen arbeidsrechtelijke gevolgen ontstaan, bijvoorbeeld rond loon, vakantie of ontslagbescherming.

Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?

1. Maak de opdracht concreet

Leg vast welk resultaat of welke afgebakende expertise je levert, hoe lang de opdracht duurt en wanneer deze eindigt.

2. Laat de praktijk aansluiten op het contract

Een zelfstandig contract helpt niet als je in de praktijk precies hetzelfde wordt aangestuurd als een werknemer.

3. Behoud professionele zelfstandigheid

Onderhandel over je tarief, organiseer je eigen werk en bepaal waar mogelijk zelf hoe je het afgesproken resultaat bereikt.

4. Draag echt ondernemersrisico

Maak duidelijke afspraken over herstel van fouten, aansprakelijkheid, betaling en kosten. Zet niet alleen risico’s in het contract die in werkelijkheid altijd door de opdrachtgever worden gedragen.

5. Beoordeel iedere opdracht opnieuw

Een zzp’er kan bij de ene opdrachtgever zelfstandig werken en bij een andere opdrachtgever in loondienst. Beoordeel daarom niet alleen de persoon of onderneming, maar iedere arbeidsrelatie afzonderlijk. 

Geeft een modelovereenkomst zekerheid?

De Belastingdienst beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten die op 6 september 2024 geldig waren, mogen nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt.

Een modelovereenkomst geeft alleen zekerheid wanneer opdrachtgever en opdrachtnemer daadwerkelijk volgens de bepalingen werken. De feitelijke uitvoering blijft bepalend.

Lees meer over modelovereenkomsten voor zzp’ers.

Wat kun je doen bij twijfel?

Bespreek de samenwerking vooraf en leg jullie beoordeling vast. De Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie kan helpen bij een eerste analyse.

Bij complexe of langdurige opdrachten is het verstandig juridisch of fiscaal advies in te winnen. Wacht niet totdat een controle plaatsvindt.

Een contract aanpassen is niet genoeg als de dagelijkse werkwijze hetzelfde blijft. Soms moet de opdracht daadwerkelijk anders worden ingericht of als arbeidsovereenkomst worden uitgevoerd.